ลืมกิน PrEP ควรทำอย่างไรขึ้นอยู่กับชนิดยา รูปแบบรายวันหรือ On-Demand ระยะเวลาที่ขาด และเวลาของเหตุสัมผัสล่าสุด จึงไม่มีวิธีชดเชยเดียวที่ปลอดภัยสำหรับทุกคน อย่ากินเพิ่มหรือเปลี่ยนแผนจากคำแนะนำในอินเทอร์เน็ต ให้รวบรวมข้อมูลแล้วติดต่อคลินิกหรือเภสัชกร
หากมีเหตุเสี่ยงระหว่างที่ยาอาจไม่พร้อมและยังไม่เกิน 72 ชั่วโมง: ติดต่อโรงพยาบาลหรือคลินิกทันทีเพื่อประเมิน PEP ไม่ควรรออาการหรือรอถึงวันนัด เพราะยิ่งเริ่มประเมินเร็วเท่าไรยิ่งดี
ลืมกิน PrEP ให้ทำอะไรเป็นอันดับแรก
- ดูชื่อยาและรูปแบบการใช้ที่คลินิกให้ไว้
- จดวันและเวลาที่กินครั้งล่าสุด รวมถึงมื้อที่คาดว่าขาด
- จดวัน เวลา และช่องทางของเหตุสัมผัสล่าสุด
- ถ่ายรูปฉลากยาและคำแนะนำเดิม
- ติดต่อคลินิกหรือเภสัชกรพร้อมข้อมูลเหล่านี้
การลืมยาเกิดขึ้นได้และไม่ใช่เรื่องที่ควรถูกตำหนิ ข้อมูลที่ตรงช่วยให้เจ้าหน้าที่ประเมินได้ว่าควรใช้ต่อ ตรวจเพิ่มเติม หรือพิจารณาทางเลือกอื่นอย่างไร
สิ่งที่ไม่ควรทำเมื่อลืมกิน PrEP
- อย่ากินเพิ่มเป็นสองเท่าเพื่อชดเชยเอง
- อย่าเลื่อน ข้าม หรือกินต่อหลายวันเพิ่มจากการคาดเดา
- อย่าเปลี่ยนจากรายวันเป็น On-Demand เอง
- อย่าใช้ยาของคนอื่นหรือซื้อยาจากแหล่งที่ตรวจสอบไม่ได้
- อย่าคิดว่าการกินเพิ่มภายหลังสามารถย้อนกลับไปป้องกันเหตุที่เกิดแล้ว
หากกินเกินโดยไม่ตั้งใจ ให้จดชื่อยา จำนวน และเวลา แล้วโทรถามเภสัชกรหรือคลินิก หากหายใจลำบาก หน้าหรือคอบวม เป็นลม สับสน อาเจียนมาก หรืออาการทรุดเร็ว ให้ไปฉุกเฉินทันที
ทำไมจำนวนชั่วโมงหรือจำนวนวันที่ลืมยังตอบไม่พอ
คำแนะนำแบบ “ลืมกี่ชั่วโมงให้ทำแบบนี้” อาจใช้ไม่ได้กับทุกคน เพราะยังต้องรู้ชนิดยา ความต่อเนื่องก่อนหน้า รูปแบบ PrEP ช่องทางสัมผัส และเหตุล่าสุด PrEP แบบรายวันกับ On-Demand ก็มีแผนต่างกัน
หากมีเอกสารจากคลินิก ให้ยึดคำแนะนำที่เขียนสำหรับยาของตนเอง หากไม่มีหรือจำไม่ได้ ให้โทรถามก่อนปรับยา อย่านำสูตรของเพื่อนหรือบทความเก่ามาใช้แทน
ถ้ามีเหตุระหว่างยาขาดช่วง
หากเหตุเกิดภายใน 72 ชั่วโมง ให้บอกเจ้าหน้าที่ตั้งแต่แรกว่ากำลังใช้ PrEP แต่มีช่วงที่ลืมหรือไม่แน่ใจเรื่องการป้องกัน และต้องการประเมิน PEP อ่านความแตกต่างเพิ่มเติมได้ที่ PrEP และ PEP ใช้ต่างกันอย่างไร
หากเกิน 72 ชั่วโมงก็ยังควรไปปรึกษา เจ้าหน้าที่ช่วยวางแผนตรวจ HIV ตรวจโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ และบอกได้ว่าควรกลับมาใช้ PrEP เมื่อใด การเลยช่วงเวลาของ PEP ไม่ได้แปลว่าไม่มีอะไรให้ทำต่อ
ต้องตรวจ HIV ใหม่ไหม
ไม่ได้หมายความว่าลืมทุกครั้งแล้วต้องตรวจฉุกเฉิน แต่หากขาดหลายมื้อ มีเหตุระหว่างนั้น มีอาการที่กังวล หรือจะกลับมาเริ่มหลังหยุดไปนาน ควรให้หน่วยบริการกำหนดชนิดและช่วงเวลาตรวจ การตรวจเร็วเกินไปอาจยังไม่ตอบเหตุล่าสุด
หากมี HIV อยู่แล้ว การใช้ PrEP เพียงอย่างเดียวไม่ใช่แผนดูแลที่ครบถ้วน นี่เป็นเหตุผลที่ไม่ควรกลับมาเริ่มเองหลังมีช่องว่างและเหตุสัมผัส
ไวรัสตับอักเสบบีเกี่ยวข้องอย่างไร
PrEP แบบรับประทานบางชนิดมีผลต่อไวรัสตับอักเสบบีด้วย หากมีเชื้อ การหยุดและเริ่มยาเป็นช่วงโดยไม่มีแผนอาจกระทบตับ ให้แจ้งประวัติหรือผลตรวจเดิมแก่ทีมดูแลและอย่าหยุดยาเอง
ทำอย่างไรให้ลืมน้อยลง
- ตั้งเตือนด้วยข้อความที่ไม่เปิดเผยข้อมูลบนหน้าจอ
- ผูกเวลาใช้ยากับกิจวัตรที่ทำอยู่ทุกวัน
- ใช้กล่องแบ่งยาเพื่อช่วยดูว่าใช้แล้วหรือยัง
- เก็บและพกยาตามคำแนะนำบนฉลาก
- ขอรับยาก่อนหมดและเผื่อวันหยุดหรือการเดินทาง
- หากลืมบ่อย ให้คุยเรื่องรูปแบบที่เข้ากับชีวิตแทนการเปลี่ยนเอง
ดูภาพรวมเรื่องการตรวจและการรับคำปรึกษาได้ที่ ตรวจ HIV พร้อมปรึกษา PrEP ต้องเตรียมอะไรบ้าง
คำถามที่พบบ่อย
ลืมหนึ่งมื้อยังป้องกันอยู่ไหม
ตอบจากจำนวนมื้ออย่างเดียวไม่ได้ ต้องดูชนิดยา รูปแบบการใช้ ความต่อเนื่องก่อนหน้า และเหตุล่าสุด ให้หน่วยบริการช่วยประเมินแทนการเดาเป็นเปอร์เซ็นต์
นึกได้แล้วกินทันทีได้ไหม
คำแนะนำนี้ไม่ครอบคลุมทุกสูตร หากมีคำแนะนำเฉพาะจากฉลากหรือคลินิกให้ทำตามนั้น หากไม่แน่ใจให้โทรถามก่อนเพิ่ม เลื่อน หรือข้ามยาเอง
เปลี่ยนเป็น On-Demand เพราะลืมรายวันบ่อยได้ไหม
ไม่ควรเปลี่ยนเอง On-Demand ไม่ใช่การใช้ยารายวันแบบไม่สม่ำเสมอ ต้องรับการประเมินและแผนที่ตรงกับชนิดยาและช่องทางสัมผัสก่อน
ติดต่อคลินิกเดิมไม่ได้ควรทำอย่างไร
นำซองยาหรือรูปฉลากไปถามเภสัชกร โรงพยาบาล หรือคลินิกสุขภาพทางเพศใกล้บ้าน หากเหตุอยู่ภายใน 72 ชั่วโมง ให้บอกตั้งแต่แรกว่าต้องการประเมิน PEP
สรุปสิ่งที่ควรทำต่อ
เมื่อลืม PrEP อย่ารีบกินเพิ่มหรือใช้กฎเดียวกับทุกคน ให้เช็กชนิดยา รูปแบบการใช้ เวลาที่ขาด และเหตุล่าสุด แล้วติดต่อหน่วยบริการ หากมีเหตุภายใน 72 ชั่วโมง ให้ถามเรื่อง PEP ทันที หากเกินแล้วก็ยังควรวางแผนตรวจและกลับมาใช้ PrEP อย่างเหมาะสม
หมายเหตุ: บทความนี้ให้ความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำการใช้ยาเฉพาะบุคคล การชดเชย เริ่มใหม่ หยุด หรือเปลี่ยน PrEP ควรตัดสินใจร่วมกับแพทย์ เภสัชกร หรือเจ้าหน้าที่ของหน่วยบริการ
